Historie van de Médoc

Op 18 Juni 1596 verzocht de Franse koning Henri IV de Staten-Generaal van Holland hem 4 gekwalificeerde ingenieurs te sturen, die de in zijn land aanwezige moerassen konden droogleggen. De Hollandse regering voldeed aan dit verzoek en zond Humphrey Bradley, Jan Gerritsz. en nog iemand wiens naam we niet kennen. Bradley - geboren in Bergen op Zoom en van Engels/Nederlandse afkomst - leerde het vak waarschijnlijk van Andries Vierling, een gerenommeerd dijkenbouwer in Holland.

In 1599 begon hij met Conrad Gaussen (naar wie een straat in Bordeaux is vernoemd) aan de drooglegging van de moerassen rond deze stad. In datzelfde jaar werd Bradley door de koning benoemd tot Maître des digues du Royaume en kreeg de leiding over al de inpolderingen en waterstaatkundige werken in Frankrijk.

Aanvankelijk was het moeilijk financiën te vinden om deze kostbare projecten uit te voeren. De oprichting van L’association pour le dessechemant des marais et des lacs de France bracht daarin verbetering. Bradley zocht en vond aandeelhouders onder rijke Vlaamse en Nederlandse kooplieden en reders die geld en kennis investeerden. De winst zat in de exploitatie van de nieuwe zeer vruchtbare gronden. De Duc D’Epernon, Heer van L’esparre, sloot ook contracten af om de grote moerassen in zijn gebied droog te leggen. Het schijnt dat onze beroemde Leeghwater er ook is geweest om er metingen te verrichten.

Maar door diverse moeilijkheden is er uitstel. In 1627 krijgt Jean Alsen de opdracht, maar het duurt tot 1630 eer Tilleman Goris daadwerkelijk aan de uitvoering begint. In die tijd tekende de jonge Nederlandse kunstenaar Herman van der Hem gedurende een aantal jaren beide oevers van de Gironde met een geografische precisie. Zo ook de oever van het Isle de Jau en Port de Goulee, waarop het huis van Goris te zien is met het onderschrift: maison de Tilleman Goris. Deze ingenieur tekende waarschijnlijk het plan van kanalen, dijken en sluizen en voerde het ook uit, want in 1633 is de Poldre de Hollande een feit. Zo werden tot aan St. Vivien verschillende Nederlandse stukken moeras ingepolderd en in cultuur gebracht.

Rond 1633 kochten de gebroeders Nicolas en Troylus van Damme het kasteel Carcanieux bij Querac. Naast wijnbouw verplichtten zij zich om een stuk moeras droog te leggen. Troylus droeg de titel jonkheer en was ook advocaat te Bordeaux. Maar er zijn nog meer Nederlandse namen die in verband kunnen worden gebracht met de polderwerkzaamheden. Zo is er Outger Luitsen, reder en burgemeester van Oostzaan en zijn compaan Nicolas Cornelis Melkpot. Verder Joachim Pieter Kat, Jean Pieter Gijsen, Elbert Theodore Raven, Govert van Huel, Pieter Gael Kerken, Marie Ridder, vrouw van Francois Alsen Henri van Bommel, M. Pelt en een zekere Van der Mer. Ofschoon veel Nederlanders in de 2e helft van de 17e eeuw wegens religieuze en politieke problemen hun landerijen voor goed geld verkochten, zijn er ook die zijn gebleven. Bijvoorbeeld De familie Kat en van Bommel.

Tussen 1697 en 1700 is door Jean Josse van Aker het moeras van By drooggelegd. Deze Nederlandse specialiteit, waarom we nog steeds wereldwijd beroemd zijn, heeft het landschap van de Médoc mede vorm gegeven en er zijn nog afstammelingen woonachtig. Het leeft voort in het historisch bewustzijn van zijn huidige bewoners.

In de Cabane des Hirondelles zal deze geschiedenis worden getoond door middel van tentoonstellingen van historisch materiaal.

Bronnen:

Histoire du dessechement des lacs et marais avant 1789

Comte E. de Dienne 1891

The story of Humphrey Bradley, Bergen op Zoom

Lawrence Ernest Harris

Dessechement des landes du Medoc et des marais du littoral

A. Pepin d'Escuriac 1857

Project de dessechement des marais du littoral sur le versant de la Gironde

Imp. de Durand 1860

Polder pioneers

universiteit Utrecht issn 0169 4839

Oostzaners en hun betrekkingen met het buitenland

Dr. S. Hart

Voorouders uit Oostzaan

H. Sinkeldam Busschman in de Heeckelaarse Courant 1989 en 1990

Les cahiers Medullien

Tijdschrift voor de geschiedenis van de Medoc.

Tot zover een beknopte samenvatting van de 17e eeuwse aktiviteiten van Nederlandse waterstaatkundigen in de Médoc, Frankrijk.

Geschreven op:23 01, 2012