Cabane des Hirondelles


Ten westen van de Gironde, het water waarin de grote rivieren de Dordogne en de Garonne samenkomen en in de Atlantische Oceaan uitmonden, ligt de Médoc. Ook al bekend om zijn fantastische wijnen is het gebied door de combinatie van zoet en zout water en het getijdenverschil van oudsher een zeer geschikte plek om oesters te kweken. In Arcachon, in het zuiden, worden tot op de dag van vandaag nog veel oesters gekweekt, maar in het noordelijke deel is dat sinds de jaren 1960 grotendeels voorbij. Nog steeds herinneren de kleine haventjes met hun kleine bootjes en de vissershutjes, de cabanes, aan de tijd dat de oesterkwekerij nog een levendige activiteit was. Sommige van die karakteristieke hutjes zijn inmiddels restaurant geworden of hebben de bestemming van een vakantiehuis gekregen. Een jaar of tien geleden werd het gebied geteisterd door een grote storm en de hutjes die niet goed onderhouden waren, vielen om.

Link naar St. Vivien

Vervolg Cabane des Hirondelles

Eén van de omgewaaide cabanes was van een vriend van de Schiedamse kunstenaar Sjef Henderickx, die zelf ook al zo'n twintig jaar in de Médoc komt. Henderickx maakte schetsen van de trieste aanblik van de ingestorte vissershut. Het was niet alleen die hut, maar Henderickx wilde het type vastleggen, dat waarschijnlijk al sinds de middeleeuwen bestaat, en daarmee de geschiedenis van het land en de mensen met zich meedraagt. De cabane, de vissershut, zag Henderickx als symbool voor de lokale geschiedenis.

De schets bleef lange tijd in het schetsboek. Tot het begin van dit jaar, toen de burgemeester van St. Vivien-de-Médoc zijn plannen kenbaar maakte om het havenplaatsje een nieuwe impuls te geven. Toen besloot Henderickx de schets te laten zien aan de Franse galeriehouder Alain Tandille, waarmee hij sprak over een culturele invulling van de plannen van de burgemeester. Tandille was erg enthousiast over het idee om een monument te maken dat tegelijkertijd als tentoonstellingsruimte kon dienen. Terwijl Tandille zich bezig hield met de praktische kant van het plan, het aanvragen van vergunningen, het enthousiasmeren van Franse autoriteiten etc. werkte Henderickx zijn idee voor het monument verder uit.

Henderickx verdiepte zich nog meer in de geschiedenis van de omgeving en vond ook een niet onbelangrijk Nederlands aandeel daarin. In de 16e en 17e eeuw waren de Nederlanders namelijk grote spelers in de wijnhandel. Ze verscheepten Franse wijn naar Engeland, naar de Hanzesteden en de Baltische Staten. Ze droegen bovendien bij aan de ontwikkeling van de Franse wijn. Door de toevoeging van brandy en sulfiet maakten ze de wijn langer houdbaar. Maar ook, en dat is belangrijker in dit verband, maakten ze het gebied van de gewilde Bordeaux wijnen groter door inpoldering van het moerassige landschap in de Médoc. Het droogleggen van de Beemster had hen de benodigde expertise verschaft om het land, dat net als Nederland bepaald wordt door wind en water, te voorzien van geavanceerd afwateringsysteem en geschikt te maken voor landbouw en veeteelt. En tot op de dag van vandaag bepalen de lijnen van de polders en de afwateringskanalen het landschap in de Médoc. En spelen de Nederlanders een rol in het collectieve geheugen van de bewoners van het gebied.

Met de lichtgrijze en bleekroze kleuren van oesterschelpen en st. jakobsschelpen moet het monument, La Cabane des Hirondelles, er prachtig uit komen te zien. Op het ter beschikking gestelde perceel E 232/233 van 24 vierkante meter mag Henderickx een sculptuur bouwen, in de vorm van een nieuwe vissershut. In het ontwerp volgt hij de maatvoering van de traditionele hutten van vier bij zes meter met een schuin dak onder een hoek van 25 graden. Het skelet is van gegalvaniseerd staal. De muren bestaan uit rechtopstaande oesterschelpspiesen. Vier rijen dik en ten opzichte van elkaar geplaatst onder een hoek van 45 graden. Dit om de grootste dichtheid te verkrijgen. Oesterschelpspiesen zag Henderickx bij kwekers, die ze in het open water laten om de ronddwalende babyoestertjes zich te laten nestelen op het ruwe oppervlak. Voor zijn muren heeft hij waarschijnlijk wel zo'n 200.000 oesters nodig en hulp van de kwekers om ze aan de spiesen te rijgen.

Het dak bedekt Henderickx met platte St. Jakobsschelpen. De ruimte tussen de wanden en het dak laat hij open om zwaluwen binnen te laten en in de nok nesten te laten bouwen. In La Cabane des Hirondelles zitten geen ramen, wel twee deuren. De wind kan er door waaien en daarmee heeft de sculptuur een open karakter, gelijk het gebied waar wind en water vrij spel hebben. In het werk van Sjef Henderickx spelen symbolen een belangrijke rol. In zijn tekeningen en wandobjecten zie je altijd elementen die ergens voor staan. Zoals een bootje, een trechter, een mannetje, een wandelstok, een lammetje. In zijn tekeningen gebruikt hij vaak een roestbruine kleur en zijn wandobjecten lijken met hun beige ruwe oppervlak eeuwenlang op de bodem van de oceaan te hebben gelegen. Henderickx hecht waarde aan objecten, waar verhalen achter schuil gaan. Zoals de cabane van oesters het verhaal vertelt van de oesterkwekers, de St. Jakobsschelpen van de reizende bedevaartgangers naar Santiago de Compostela, de lijnen in het landschap die van de Nederlanders in het gebied en de zwaluw op de plek hoort waar water en land samen de modder vormen waar hij zijn nesten mee bouwt en nieuw leven brengt.

Sjef Henderickx heeft al eerder een monument gemaakt waarin de lokale geschiedenis op een prachtige manier zichtbaar is gemaakt, het Lam in de Grote Kerk in Schiedam. Met de blonde brokstukken van kapotgeslagen gotische altaren en beelden die op die plek stonden, maakte Henderickx het beeld van een lam hoog op een staketsel van stalen staken die in de top bij elkaar komen. La Cabane des Hirondelles is niet alleen een monument om naar te kijken of omheen te lopen. In de zomermaanden moet het open zijn als tentoonstellingsruimte. Alain Tandille zet zijn expertise in en ontwikkelt een programma met tentoonstellingen om het verhaal van het land en zijn bewoners te vertellen.

Maar het is er nog niet. Wel een prachtige maquette. En een enthousiaste burgemeester en een galeriehouder die het plan fantastisch vinden. Ook de Nederlandse Rijkswaterstaat is geïnteresseerd in het gebied, waar per slot van rekening Nederlanders hun kunsten als polderaars hebben laten zien. Het is niet alleen een lokaal verhaal, maar ook een Nederlands verhaal. En natuurlijk ook een Europees project. Henderickx hoopt dan ook dat het project door meerdere overheden gedragen zal worden.

Froukje Holtrop



Project voortgang